Trong tuần vừa rồi, một loạt sự kiện xảy ra trên thị trường năng lượng, mà chủ yếu tập trung tại Trung Đông, không chỉ khiến giá dầu tăng mạnh, mà còn có thể sẽ thay đổi cơ cấu thị trường năng lượng mãi mãi.
Trong một bài viết trước, tôi đã chỉ rõ rằng theo những dữ liệu giám sát thực tế cho thấy bất chấp các nỗ lực tấn công tàu của Iran, các quốc gia Trung Đông còn lại vẫn âm thầm xuất khẩu dầu bằng biện pháp STS. Trong khi đó, hoạt động xuất khẩu của Iran hoàn toàn đình trệ do Mỹ khôi phục lại biện pháp kiểm soát hàng hải đối với tàu thuyền ra vào hải phận Iran.
Áp lực từ việc không thể xuất khẩu đã thúc đẩy Iran thực hiện những biện pháp thay thế, trong đó có cả việc thúc đẩy các lực lượng ủy nhiệm để gây sức ép trên các mặt trận khác, đó chính là Houthi.
Giai đoạn cuối tuần vừa rồi, giao tranh giữa phiến quân Houthi và các lực lượng quân sự khác diễn ra căng thẳng, với chiến thắng nghiên về Houthi. Lực lượng này đã chiếm được thành phố biển quan trọng Mocha và sau đó là đảo Mayyun, hòn đảo nằm án ngữ ngay eo biển Bab al-Mandab, cho phép lực lượng này kiểm soát gần như hoàn tòa tuyến đường biển này.
Thực tế, ngay từ trước khi phiến quân Houthi có khả năng áp đặt quyền kiểm soát toàn bộ với Bab al-Mandab thì phần lớn hoạt động xuất khẩu dầu tại biển Đỏ của Saudi Arabia, quốc gia duy nhất sử dụng tuyến đường này, đã phải thực hiện theo tuyến đường dài hơn, qua kênh đào Suez và vòng xuống mũi Hảo vọng.
Một điểm đáng lưu ý trong chuỗi sự kiện này là báo cáo của WSJ, cho biết Tổng thống Mỹ Donald Trump đã từ chối yêu cầu ném bom lực lượng Houthi của Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman vào thời điểm các lực lượng quân sự do Saudi hậu thuẫn bị thất thế trên chiến trường.
Mặc dù có thể hiểu rằng đây là thái độ đáp trả của Trump sau khi Saudi Arabia ký kết hiệp ước Quốc phòng với Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan, đi ngược lại với ý kiến của Mỹ. Nhưng việc thả lỏng để Houthi, và qua đó là Iran có thể kiểm soát eo biển Bab al-Mandad lại là một lựa chọn có thể sẽ để lại hậu quả lâu dài, khó có thể dọn dẹp.
Dường như các nước Arab cũng không mấy hài lòng với quyết định đối đầu với đồng minh lâu năm, nên đồng loạt đồng ý tham dự buổi đàm phán với Iran về vấn đề quyền kiểm soát eo biển Hormuz, dù sau đó buổi họp này bị hoãn lại do đòn tấn công vào đường ống lọc dầu Đông Tây của Saudi, nhưng động thái này cũng cho thấy những rạn nứt trong mối quan hệ ngoại giao tại Trung Đông.
Về vấn đề đường ống Đông – Tây của Saudi Arabia, các đòn tấn công gây ra những thiệt hại đáng kể, khiến đường ồng này phải đóng cửa suốt cuối tuần sau vụ tấn công bằng drone hôm thứ Sáu. Hoạt động tại cảng Yanbu bên bờ biển Đỏ chỉ hoạt động tối đa 5-7 ngày nếu đường ống tiếp tục đóng cửa. Các đợt tấn công lần này chính xác và hiệu quả hơn hẳn so với các vụ trước, cho thấy sự hỗ trợ trực tiếp từ Iran và đồng minh.
Trạm bơm trên tuyến đường ống Đông - Tây của Saudi Arabia bị hư hại hoàn toàn sau vụ tấn công của Houthi, thời gian sửa chữa có thể lên tới 6 tuần.
Dù vậy, đây không phải là lần đầu tiên đường ống Đông – Tây bị tấn công, Saudi Arabia cũng đã có sự chuẩn bị kỹ càng từ trước khi chiến tranh Iran diễn ra. Tôi không cho rằng hậu quả từ đợt tấn công là nhẹ, nhưng Saudi sẽ sớm sửa chữa đường ống và tiếp tục xuất khẩu.
Thế nhưng, vấn đề chính vẫn sẽ là khả năng kiểm soát eo biển Bab al-Mandab của Houthi, việc sẽ buộc mọi hoạt động xuất khẩu của Saudi phải đi đường vòng xa hơn, một chiến lược hoàn toàn không bền vững. Xa hơn nữa, việc Iran và các lực lượng ủy nhiệm có khả năng kiểm soát, hạn chế vận tải qua các tuyến vận tải dầu khí quan trọng, sẽ không chỉ tạo ra thay đổi lâu dài trên thị trường năng lượng, mà có thể sẽ tạo ra thay đổi trong cán cân quyền lực địa chính trị toàn cầu.
Đương nhiên, Mỹ sẽ không ngồi yên để Iran hưởng lợi từ những thay đổi này, nhưng việc Mỹ can thiệp sẽ càng tạo ra những xung đột mới và bất ổn mới.
Dữ liệu xuất khẩu qua đường Phong tỏa Hàng hải của Mỹ trong 2 tháng qua (dữ liệu từ TankerTrackers)
